شیخ بهایی؛ حکیمی هنرشناس

به گزارش روابط عمومی باغ کتاب تهران، سوم اردیبهشت ماه زادروز حکیم فرزانه شیخ بهائی، حکیم، فقیه، عارف، منجم، ریاضیدان، شاعر، ادیب، مورخ و دانشمند نامدار قرن دهم و یازدهم هجری است که در در زمینه‌های مهندسی، هنر و معماری، جزو شگفتی‌های جهان محسوب می‌شود. 

آثار
شیخ بهایی آثار بسیار ارزشمندی در رشته‌های گوناگون علمی تألیف کرد که به عنوان منابع معتبر علمی و دینی محسوب می‌شوند. از جمله آثار او می‌توان به «العروة الوثقی» در تفسیر قرآن، «عین الحیاة» که به مباحث اخلاقی و اجتماعی می‌پردازد، و «جامع عباسی» که فقه را به زبان فارسی تدوین کرده است، اشاره کرد. همچنین، «شرح الاربعین حدیث» یکی از مهم‌ترین آثار او در زمینه حدیث است که به شرح چهل حدیث مشهور پرداخته است.
او در علوم ریاضی و نجوم نیز آثار قابل توجهی از خود به جا گذاشته است. به عنوان نمونه، «خلاصه الحساب» در زمینه ریاضیات و «مخلص» در ستاره‌شناسی از مهم‌ترین آثار او در این حوزه‌ها هستند. شیخ بهایی با توجه به نیازهای زمانش، به تألیف کتاب‌هایی در زمینه‌های علمی و دینی پرداخته که بسیاری از آن‌ها تا به امروز مورد استفاده پژوهشگران قرار می‌گیرند. او همچنین با نگاهی جامع به علوم، سعی در تلفیق علم و دین داشت و این ویژگی، آثار او را از دیگر آثار معاصرانش متمایز می‌کند.
اما شاید متفاوت‌ترین اثر شیخ بهایی «کشکول» است که این کتاب به صورت جُنگی آزاد، شامل شعرها و نثرهای مورد علاقه شیخ بهایی است. این کتاب شامل پنج دفتر است که شیخ بهایی به بهانه تهیه منتخبی از مطالبی که دل و دیده را لذت ببخشد، آن را گردآوری کرده است. 

معماری و شهرسازی

در عرف مردم ایران، شیخ بهایی به مهارت در ریاضی، معماری و مهندسی معروف بوده و هنوز هم به همین صفت شهره است. او برخلاف تصور رایج از یک معمار یا فقیه صرف، یک نظریه‌پرداز معنوی در باب فضاهای شهری بود و در طراحی و ساخت بناهای مهم دوران صفوی نقش داشته و بسیاری از ساختمان‌های بزرگ و مشهور ایران به او نسبت داده می‌شود. شیخ بهایی به‌درستی دریافته بود که معماری، بدون آب، کالبدی بی‌جان است و بنابراین هم‌زمان با توسعه فضاهای شهری مانند چهارباغ، مدرسه‌ها، حمام‌ها، مساجد و باغ‌های سلطنتی، یک نظام زیرساختی هوشمند نیز طراحی کرده بود.
تقسیم آب زاینده رود به محلات اصفهان و روستاهای مجاور رودخانه، ساخت گلخن گرمابه‌ که هنوز در اصفهان مانده معروف به حمام شیخ بهایی و طراحی منار جنبان اصفهان که هم‌اکنون نیز پا برجاست به او نسبت داده می‌شود. بر همین اساس سوم اردیبهشت در تقویم رسمی کشور به عنوان «روز معمار» نامگذاری شده است. 

رویکرد شیخ بهایی در معماری ترکیبی از علم، هنر و فلسفه بود. او با درک عمیق از نیازهای اجتماعی و فرهنگی زمانه، توانست بناهایی بسازد که نه تنها از نظر زیبایی‌شناسی، بلکه از نظر کارکردی نیز موفق بودند.
کتاب «کلیات اشعار و آثار فارسی» شیخ بهایی در کتابفروشی بزرگسال باغ کتاب تهران موجود است.