به گزارش روابط عمومی باغ کتاب تهران، قمر آریان پژوهشگر و نویسنده ایرانی، از نخستین فارغالتحصیلان زن از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، از نخستین استادان دانشگاه زن در ایران و نیز از اعضای شورای عالی علمی مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی و همسر دکتر عبدالحسین زرین کوب بود. نام او اما بیشتر به عنوان همسر دکتر عبدالحسین زرینکوب شناخته و معرفی میشود؛ حال آن که اتفاقاً همین سبب شده جایگاه خود او چندان که باید و شاید پدیدار نشود؛ قمری تحتالشعاع یک خورشید!
او در ۹ دهه عمر خود در کنار خلق آثاری ماندگار، بسیاری از وقایع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی مثل شرکت در کنگره مستشرقین در هند، دیدار با نیما یوشیج و حضور در جلسه محاکمه دکتر مصدق نخستوزیر دولت ملی پس از کودتای ۲۸ مرداد را نیز از سر گذراند. دادگاهی که از آن به عنوان نمایش «انسانیت، در مقابل رذالت» یاد میکرد و انگار همین خاطره برای آن که تمام سالهای پس از آن را ارزیابی کند کافی بود.
در سالهای تحصیل در دانشکدۀ ادبیات با عبدالحسین زرینکوب، ادیب و مورخ نامدار، آشنا شد. این آشنایی پس از چند سال به ازدواج آن دو که باید گفت بسیار خاص و ادبی بود، منجر شد.
او در طول تحصیل از حضور استادانی چون بدیعالزمان فروزانفر، احمد بهمنیار، علیاصغر حکمت، جلال همایی، محمد معین، ذبیحالله صفا و حسین خطیبی بهره برد و به آموختن زبانهای باستانی پرداخت.
علیاصغرحکمت استاد تاریخ ادیان بود و قمر آریان نیز در همین زمان شروع به خواندن انجیل کرده بود و نکاتی در آن یافته بود که به نظرش میرسید از دید جامعه دانشگاهی و فرهیخته ایران پنهان مانده است. کلاسهای درس دکتر حکمت و انجیلخوانیها سرانجام آریان را مصمم کرد تا رساله دکترایش را به مسیحیت اختصاص دهد. او میخواست طی تحقیقی جامع دریابد، اسامی و چهرههای مسیحیت نظیر مسیح، مریم، زنار و چلیپا چه جایگاهی در ادب فارسی دارند. به این ترتیب یکی از نخستین پژوهشهای فارسی درباره مسیحیت با عنوان «چهره مسیحیت و تأثیر آن در ادبیات» شکل گرفت و بعداً با عنوان «چهره مسیح در ادب فارسی» در قالب کتاب به چاپ رسید و هنوز یکی از مهمترین آثار فارسی زبان در باب ارتباط مسیحیت و ادب و فرهنگ فارسی است. مسیحیت در قرآن و تصوف و زبان و ادبیات فارسی مسئلۀ مهمی است که در این کتاب واکاوی میشود. آریان با تکیه بر اشعار شاعران متعددی، چون حافظ، جامی، خاقانی، نظامی و بسیاری دیگر از سرایندگان فارسی به این موضوع میپردازد.
کتاب «زن در داستانهای قرآن» با مقدمۀ احمد مهدوی دامغانی از کتب معروف این نویسنده است. در این اثر، نمونۀ خوبی از تطور نثر فارسی یافتنی است بهدلیل اینکه از کتبی چون «مجمل التواریخ و القصص»، «تاریخ طبری»، «تاریخ یعقوبی» و «روضة الصفا» در این پژوهش استفاده کرد. این کتاب برای آشنایی با زنان قرآنی و سرگذشت کسانی چون حوا همسر لوط، بلقیس، آسیه، زلیخا، حضرت مریم(س) مرجعی اساسی محسوب میشود.
یکی از ترجمههای او با عنوان «جهان اسلام» از برتولت اشپولر است. «شرق نزدیک در تاریخ، یک سرگذشت هزارساله» ترجمۀ مهم دیگری از این زن ادیب است که اثری از فیلیپ خوری به شمار میرود. هر دو را آریان از زبان انگلیسی ترجمه کرده است. بهطورکلی، غالباً ترجمههای او از این زبان بود، هرچند به فرانسوی نیز تسلط داشت.
قمر آریان بسیار پرکار بود، اما برخلاف همسرش بیشتر کتابهایش ترجمهای بود. در حدود ۵۰ مقاله با تمرکز بر پژوهش در زبان و ادبیات فارسی و نیز موضوعات فرهنگی ایران از این محقق شاخص به یادگار مانده است. بیشتر این مقالات در مجله «بخارا» منتشر میشد.