به گزارش روابط عمومی باغ کتاب تهران، امروز بیست و نهم اسفند، مصادف با سالروز تولد سیدجعفر شهیدی، مورخ، پژوهشگر و مترجم بنام «نهجالبلاغه»، است. او از جمله پژوهشگران برجسته زبان فارسی و تاریخ اسلام محسوب میشود که محققان این حوزه، او را بنیانگذار مکتب تازهای در تالیف تاریخ اسلام میدانند که با رویکردی نوین به بررسی آن پرداخته است. شهیدی علاوه بر همکاری در تدوین فرهنگ معین و لغتنامه دهخدا آثار بیشماری دیگر نیز دارد که به زبانهای مختلف ترجمه و بارها تجدید چاپ شدهاند. او بیش از ۴۰ سال در دانشکده ادبیات فارسی دانشگاه تهران تدریس کرد و شاگردان بسیاری پرورد و راهنمایی بسیاری از رسالههای دکتری ادب فارسی را برعهده داشت.
زندگینامه
سید جعفر شهیدی در سال ۱۳۰۶ هجری شمسی در شهر قم متولد شد. او در خانوادهای مذهبی و فرهنگی بزرگ شد که به تحصیل علم و دانش اهمیت زیادی میدادند. سید جعفر شهیدی از سنین جوانی به تحصیل علوم اسلامی و علوم مختلف از جمله فلسفه، کلام و تاریخ اسلام پرداخت. شهیدی در زمینههای ادبیات عرب و فارسی استادی بنام بود و همنشینی با استادانی نظیر بدیعالزمان فروزانفر، دهخدا، جلالالدین همایی و محمد معین اعتبار علمی و معنوی او را دو چندان کرد.
تالیفات، ترجمهها و تصحیحات
شاید بتوان گفت مهمترین و موثرترین بخش تالیفات سید جعفر شهیدی در حوزه تاریخ اسلام است. این اهمیت هم به خاطر تجدید چاپهای متوالی کتابهای او و هم به لحاظ حجم آثار او عنوان می شود. شهیدی در این بخش از آثارش کوشید با خرافهزداییهای رایج که در حاشیه شخصیتهای دینی شکل میگیرد به نوعی از تاریخ نگاری دست یابد که چهره واقعی شخصیتهای دینی را بشود از ورای آن دریافت و به گواه محققان تاریخ اسلام او بنیانگذار مکتب تازهای در تالیف تاریخ اسلام است. او اگرچه بیشترین کوششهایش در حوزه تاریخ را به تاریخ اسلام اختصاص داده اما سه جلد کتاب نیز با عنوان «جنایات تاریخ» تالیف و منتشر کرده است.
سید جعفر شهیدی اگرچه در کارنامه ترجمهاش آثاری از نویسندگان عرب هم چون بنت الشاطی و طه حسین دارد اما این ترجمه ها بیشتر مربوط به سالهای اولیه کار اوست و شامل کارهای مذهبی و تبلیغی میشود. آنچه باعث شد در کارنامه او، از ترجمه هم نامی به میان بیاید، ترجمه او از نهج البلاغه است که در ۱۳۶۸ خورشیدی آن را منتشر کرد و برنده کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شد.
اگرچه مهمترین آثار شهیدی در حوزه ادبیات و زبان فارسی را باید اهتمام او به کامل کردن لغتنامه دهخدا، همکاری در تدوین فرهنگ معین و شرح مثنوی دانست اما او در زمینه تصحیح متون هم دستی داشت و چند اثر مهم ادبی را تصحیح کرده است که از آن جمله میتوان به «شرح لغات و مشکلات دیوان انوری» و «تصحیح دره نادره» اشاره کرد که در همان سال موفق به دریافت جایزه سلطنتی که مهمترین جایزه کتاب در آن سالها بود، شد.
او گذشته از تصحیح کتابهای قدیمی، در زمینه آموزش زبان فارسی، مقالات مختلفی را درباره آموزش زبان فارسی و همچنین حوزههای مختلف ادبیات نوشت که در کتاب «از دیروز تا امروز» منتشر شده است.
بدیعالزمان فروزانفر که به «شرح مثنوی مولوی» میپرداخت تا پایان عمر موفق به شرح بخشی از مثنوی شد که در سه جلد منتشر شد و شهیدی کار او را ادامه داد و سه جلد دیگر بر آن افزود و هم اکنون یکی از بهترین و ادبیترین شرحهای مثنوی در اختیار علاقمندان مولوی است. آخرین کتاب شهیدی دفتر ششم از «شرح مثنوی مولوی» بود که در سال ۱۳۸۴ منتشر شد.
نقش فرهنگی و اجتماعی
سید جعفر شهیدی با تأسیس مؤسسات فرهنگی و علمی، تلاش کرد تا فضای علمی کشور را غنیتر کند. او در سال ۱۳۶۸ خورشیدی مرکز بینالمللی آموزش زبان فارسی را در تهران تاسیس کرد. شهیدی علاوه بر فعالیتهای علمی، در عرصههای فرهنگی و اجتماعی نیز فعال بود. او با شرکت در کنفرانسها و سمینارهای علمی، به ترویج فرهنگ اسلامی و ایرانی پرداخت. همچنین، او به عنوان یک شخصیت مرجع در مسائل اجتماعی، به نقد و بررسی مشکلات جامعه پرداخته و تلاش کرد تا راهکارهایی برای حل آنها ارائه دهد.