به گزارش واحد توسعه ارتباطات و برند باغ کتاب، نشست نقد و بررسی کتاب «مبارزه به روایت شهید محمدصادق اسلامی»، اثر برگزیده جایزه ادبی شهید اندرزگو، عصر دوشنبه دوم شهریورماه با حضور محمدجواد اسلامی، نویسنده کتاب، دکتر علی شجاعی صائین، منتقد و پژوهشگر حوزه تاریخ، و میثم رشیدی، مجری و کارشناس حوزه کتاب، در باغ کتاب تهران برگزار شد.
این کتاب بر پایه فایل صوتیای از روایتهای خود شهید محمدصادق اسلامی تدوین شده است؛ روایتی که به گفته نویسنده، در فاصله زمانی نسبتاً کوتاهی از وقوع حوادث بیان شده و از همین رو، ارزش ویژهای برای بازخوانی بخشی از تاریخ مبارزات پیش از انقلاب دارد. در کنار این روایت، اسناد ساواک، تصاویر و توضیحات تکمیلی نیز برای مستندسازی و روشنتر شدن زمینه تاریخی وقایع به کتاب افزوده شده است.
روایت دستاول از مبارزی کمتر شناختهشده
محمدجواد اسلامی در این نشست درباره چگونگی شکلگیری کتاب گفت که فایل صوتی برجایمانده از پدرش، انگیزه اصلی برای تدوین این اثر بوده است. بخشی از این روایتها پیشتر در مجله «عروةالوثقی» منتشر شده بود، اما در فرآیند تدوین کتاب، اصل فایل صوتی مورد بازبینی قرار گرفت و مشخص شد نسخه منتشرشده با روایت اصلی تفاوتهایی دارد.
به همین دلیل، فایل صوتی مبنای اصلی تدوین قرار گرفت و برای تکمیل روایت، اسناد، تصاویر و پاورقیهای توضیحی به آن افزوده شد. کتاب، زندگی شهید اسلامی را از دوران نوجوانی و جوانی تا پیروزی انقلاب اسلامی روایت میکند و در بخشهایی نیز به فعالیتهای سیاسی، اجتماعی و مبارزاتی او میپردازد.
محمدجواد اسلامی همچنین با اشاره به تجربه خود در تدوین آثار دیگری درباره چهرههای مبارز پیش از انقلاب، از جمله شهید صادق امانی و شهید اسدالله لاجوردی، بر ضرورت استفاده از منابع دستاول در ثبت تاریخ معاصر تأکید کرد.
مبارزاتی که حتی خانواده از آن بیخبر بود
یکی از بخشهای قابل توجه نشست، روایت ابعاد پنهان فعالیتهای شهید اسلامی بود؛ فعالیتهایی که حتی اعضای خانواده او نیز از تمام جزئیات آن اطلاع نداشتند.
محمدجواد اسلامی توضیح داد که خانواده تصور میکردند رفتوآمد برخی چهرههای شناختهشده به خانه آنها، ارتباطی تجاری یا شخصی دارد، در حالی که این رفتوآمدها بخشی از فعالیتهای مخفی مبارزان بود. به گفته او، خانه شهید اسلامی در مقاطعی محل رفتوآمد و پشتیبانی از شهید اندرزگو بوده است؛ موضوعی که خانواده نیز تا سالها از ماهیت واقعی آن اطلاع نداشتند.
او افزود که خودش نیز تا پس از پیروزی انقلاب اسلامی از همه ابعاد فعالیتهای پدرش آگاه نبوده است. آنچه برای خانواده روشن بود، فعالیتهای سیاسی، زندان و تهیه و توزیع اعلامیهها بود، اما بعدها مشخص شد که فعالیتهای او در حوزه مبارزه مخفی و مسلحانه نیز ادامه داشته است.
به گفته محمدجواد اسلامی، شرایط امنیتی آن دوران موجب شده بود بسیاری از مبارزان حتی نزدیکترین افراد به خود را در جریان فعالیتهایشان قرار ندهند. او این پنهانکاری را بخشی از اقتضائات مبارزه در آن دوره دانست و تأکید کرد که درک چنین شرایطی برای نسل امروز، بدون شناخت فضای اجتماعی و امنیتی آن زمان، دشوار است.
روایت شهید چرا اهمیت تاریخی دارد؟
علی شجاعی صائین، منتقد و پژوهشگر حوزه تاریخ، در ادامه نشست با اشاره به جایگاه شهید اسلامی در جریان مبارزات انقلاب، او را از چهرههای کمتر شناختهشده این دوره دانست و بر ضرورت توجه بیشتر به زندگی و فعالیتهای او تأکید کرد.
او یکی از مهمترین ویژگیهای کتاب را نزدیک بودن زمان روایت با زمان وقوع حوادث عنوان کرد. به گفته شجاعی صائین، خاطراتی که سالها پس از وقوع حوادث بیان میشوند ممکن است تحت تأثیر گذر زمان یا برداشتهای بعدی راوی قرار گیرند، اما روایت شهید اسلامی با فاصله زمانی کمتری از وقایع ثبت شده و از این منظر، ارزش تاریخی بیشتری دارد.
شجاعی صائین همچنین گفت اهمیت کتاب تنها به روایت زندگی یک فرد محدود نمیشود، بلکه این اثر تصویری از بخشی از جریان مبارزان مذهبی پیش از انقلاب ارائه میدهد؛ جریانی که فعالیتهای خود را با نهضت امام خمینی(ره) پیوند داده بود.
سابقه مبارزه مسلحانه نیروهای مذهبی
این پژوهشگر تاریخ همچنین به سابقه مبارزه مسلحانه نیروهای مذهبی پیش از شکلگیری برخی سازمانهای سیاسی اشاره کرد و گفت در روایتهای تاریخی، گاهی نقش نیروهای مذهبی در این عرصه کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
به گفته او، برخی مبارزان مذهبی پیش از شکلگیری سازمانهایی مانند مجاهدین خلق و فداییان، تجربه فعالیت مسلحانه داشتند و حتی در مقاطعی با برخی از این جریانها همکاری کرده بودند. با تغییرات ایدئولوژیک و گرایش سازمان مجاهدین خلق به مارکسیسم، بخشی از نیروهای مذهبی از ادامه همکاری با این جریان فاصله گرفتند.
از خاطرات شفاهی تا اسناد تاریخی
محمدجواد اسلامی در بخش دیگری از نشست درباره روند تحقیق برای تدوین کتاب گفت علاوه بر فایل صوتی اصلی، بیش از صد ساعت گفتوگو با دوستان و آشنایان پدرش انجام شده است. با این حال، او بر ضرورت احتیاط در استفاده از خاطرات شفاهی تأکید کرد.
به گفته وی، تکرار مداوم یک روایت ممکن است در طول زمان باعث شود راوی جزئیاتی را به تجربه شخصی خود نسبت دهد که لزوماً با اسناد و زمانبندی تاریخی مطابقت ندارد. از این رو، در تدوین کتاب تلاش شده روایتهای شفاهی تا حد امکان با اسناد و اطلاعات موجود تطبیق داده شوند.
او همچنین درباره چرایی تأخیر در تدوین این اثر توضیح داد که فعالیتهای پس از انقلاب و سپس آغاز جنگ تحمیلی، فرصت پرداختن جدی به این پروژه را برای سالها از او گرفته است.
ضرورت روایت تاریخ برای نسل امروز
در ادامه نشست، شجاعی صائین بر ضرورت ارائه تاریخ مبارزات انقلاب در قالبهایی متناسب با مخاطبان امروز تأکید کرد و گفت صرف انتشار آثار پژوهشی برای انتقال این تجربه به نسل جدید کافی نیست.
او پیشنهاد کرد در کنار کتابهای پژوهشی، از ظرفیت ادبیات داستانی، آثار کودک و نوجوان و قالبهای جدید برای معرفی شخصیتهایی مانند شهید اسلامی استفاده شود تا مخاطبان بتوانند این شخصیتها را در متن شرایط اجتماعی و سیاسی زمانه خود بشناسند.
به گفته شجاعی صائین، شناخت فضای اجتماعی و امنیتی سالهای پیش از انقلاب برای نسل امروز اهمیت زیادی دارد؛ نسلی که آن دوران را تجربه نکرده و برای درک تصمیمها و رفتار مبارزان آن دوره، نیازمند شناخت شرایطی است که این افراد در آن زندگی و فعالیت میکردند.
در بخش پایانی نشست نیز محمدجواد اسلامی با اشاره به نزدیک شدن سالگرد کودتای ۲۸ مرداد، به برخی تحولات مرتبط با نهضت ملی شدن صنعت نفت و نقش آمریکا و انگلیس در آن دوره پرداخت و تجربه تاریخی آن دوران را در شکلگیری برخی رویکردهای سیاسی پس از انقلاب مؤثر دانست.
نشست نقد و بررسی «مبارزه به روایت شهید محمدصادق اسلامی» در نهایت به بازخوانی زندگی مبارزی اختصاص داشت که بخش مهمی از فعالیتهای خود را در سکوت و پنهانی دنبال کرد؛ روایتی که اکنون با اتکا به فایل صوتی بهجامانده از خود او و در کنار اسناد تاریخی، امکان بازخوانی یکی از بخشهای کمتر دیدهشده مبارزات پیش از انقلاب را فراهم کرده است.
انتهای پیام/