به گزارش روابط عمومی باغ کتاب، شانزدهمین روز از رویداد «اردیبهشت» با حضور مهدی کاموس، نویسنده و پژوهشگر، به گفتوگو درباره کتاب «اردیبهشت کتاب» و جامعهشناسی نمایشگاه کتاب اختصاص یافت. این برنامه روز هفتم خرداد در کافه «بچه کتابخونها» واقع در باغ کتاب برگزار شد.
کاموس در این نشست گفت: کتاب "اردیبهشت کتاب" را شاید بتوان نخستین مردمنگاری منتشرشده درباره نمایشگاه کتاب تهران دانست. پژوهش میدانی این کتاب در سال ۱۴۰۱، یعنی اولین سال پس از همهگیری کرونا، انجام شده است. هدف از این مردمنگاری، تماشا و روایت رفتار مشارکتکنندگان در نمایشگاه کتاب به عنوان یک میدان عمومی بود؛ اینکه آنها چه رابطهای با فضای فیزیکی نمایشگاه (قوانین، معماری و سازهها) و فضای نمایشگاهی (تصور، ادراک و ارتباط ذهنی ما با رویداد) برقرار میکنند.
این نویسنده و پژوهشگر با اشاره به سه پرسش اصلی این مردمنگاری، تصریح کرد: نخست، آیا نمایشگاه بر ما سلطه دارد و فضای نمایشگاهی بر ما هژمونی میشود؟ دوم، آیا رفتار ما در نمایشگاه نمایشی است؟ امروز از خواندن کتاب به "داشتن" آن و سپس به "حضور در نمایشگاه" رسیدهایم. وقتی در نمایشگاه حضوریابیم و استوری بگذاریم، انگار کتاب را مالک شدهایم. در جامعه نمایش، مشارکتکنندگان با یک خرید جزیی، احساس تملک کل فضا را پیدا میکنند. سوم، آیا حضور در نمایشگاه صرفاً برای خرید اقتصادی با تخفیف است یا پدیدهای فراغتی و سرمایهای نمادین به شمار میرود؟
وی افزود: من در این کتاب، مشاهدات دهروزه خود را بر اساس نظریات یورگن هابرماس (میدان عمومی)، گی دوبور (جامعه نمایش) و پییر بوردیو (سرمایه نمادین فرهنگی) تحلیل کردهام. با گروههای مختلفی از ناشران مذهبی، ناشران راستکریمخان، ناشران دانشگاهی و کودک، طلبهها، دانشجویان و مردم عادی ارتباط گرفتم و رفتار آنها را روایت کردم.
کاموس توضیح داد: در فصل نخست (چارچوب نظری) و فصل پایانی کتاب، تلاش کردم نشان دهم آیا نمایشگاه کتاب یک میدان عمومی است یعنی عرصهای برای ارتباط ناشران خصوصی و مردم با ساختارهای دولتی و آیا خرید کتاب سرمایهای نمادین فرهنگی محسوب میشود. کوشیدم نشان دهم داشتن سرمایه نمادین فرهنگی به میزان فضای فرهنگی ما، در واقع به معنای سلطه فرهنگی و امکان تولید معناهای فرهنگی است.
وی با اشاره به زمان انتشار کتاب گفت: کتاب "اردیبهشت کتاب" در سال ۱۴۰۴ منتشر شد و هفته کتاب پارسال از آن رونمایی شد. پیش از این نیز دو گفتوگو با خبرگزاری مهر درباره آن انجام دادهام. آقایان دکتر رسولی، دکتر محسن کاظمی و دکتر اکرامیفرد دیدگاههای خود را درباره این کتاب مطرح کردهاند و امروز دکتر وحیدی به دیدگاه دکتر محمد مهدی پرداخت. به طور کلی، کتاب از نظر منتقدان یک پژوهش پساکیفی است که در آن سعی کردهام میان نظریهها و روایت مردمنگاری پیوند برقرار کنم.
کاموس در پایان با اشاره به برخی نقدهای واردشده، اظهار داشت: طبیعتاً نقدهایی هم مطرح شده، از جمله اینکه صدای برخی گروهها مانند نوجوانان در این روایت شنیده نمیشود. با این حال، جامعه نخبگانی به این اثر توجه نشان داده است.
انتهای پیام/