به گزارش واحد توسعه ارتباطات و برند باغ کتاب، نشست ادبی «منظومه» با محوریت بررسی جایگاه غزل در ادبیات معاصر و چالش‌های شعر امروز، عصر شنبه ۲۳ آبان‌ماه با حضور سجاد سامانی، شاعر، و اجرای امیرعلی سلیمانی در سروستان باغ کتاب تهران برگزار شد. در این نشست، موضوعاتی از جمله نسبت شعر با زندگی امروز، معیارهای نوآوری در ادبیات، تفاوت تازگی و زیبایی در آثار هنری و دلایل استمرار محبوبیت غزل در طول تاریخ ادبیات فارسی مورد بررسی قرار گرفت.
غزل؛ بازتاب تجربه‌های مشترک انسانی
سجاد سامانی در بخشی از این نشست، با اشاره به دیدگاه‌هایی که غزل کلاسیک را به دلیل پیوند با سنت، قالبی دور از اقتضائات زندگی امروز می‌دانند، گفت: امروزی بودن شعر را نباید صرفاً در واکنش مستقیم به اتفاقات و اخبار روز جست‌وجو کرد. شعر می‌تواند در عین برخورداری از ساختاری کلاسیک، بیانگر تجربه‌های اصیل و عواطف انسان معاصر باشد.
وی با تفکیک مفهوم شعر ماندگار از آنچه «شعر روزنامه‌ای» خواند، توضیح داد: شعرهایی که به رویدادهای روز و مسائل اجتماعی واکنش نشان می‌دهند، کارکرد و جایگاه خود را دارند؛ اما نمی‌توان تمام ظرفیت شعر را به این حوزه محدود کرد. شعر واقعی، کشف لحظات انسانی و عواطف بنیادینی است که در هر دوره و موقعیتی می‌توانند تکرار شوند؛ چه در فضای سنتی و چه در زندگی روزمره امروز.
سامانی در ادامه، با اشاره به تجربه‌های تاریخی شعر فارسی و نمونه‌هایی از آثار دوره مشروطه، یادآور شد که نزدیکی به مسائل روز، به‌تنهایی تضمین‌کننده ارزش ادبی یک اثر نیست و گاه پرداخت شتاب‌زده به موضوعات سیاسی و اجتماعی می‌تواند به ساختار و ماندگاری شعر آسیب بزند.
تازگی در شعر، الزاماً به معنای زیبایی نیست
این شاعر در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع نوآوری و تجربه‌گرایی در شعر معاصر پرداخت و تأکید کرد که متفاوت بودن یک اثر هنری لزوماً به معنای برخورداری آن از زیبایی و ارزش ادبی نیست.
وی با انتقاد از برخی تجربه‌های صرفاً ساختارشکنانه در شعر گفت: گاهی ناتوانی در خلق اثر در چارچوب‌های ادبی استوار، به تلاش برای متفاوت‌نمایی و استفاده از شکل‌های عجیب و نامتعارف منجر می‌شود. چنین آثاری ممکن است در ابتدا توجه مخاطب را جلب کنند، اما جلب توجه را نباید با خلق زیبایی هنری یکسان دانست.
سامانی برای توضیح این موضوع، به تفاوت میان جلب نگاه و زیبایی در پوشش و ظاهر افراد اشاره کرد و گفت همان‌طور که متفاوت پوشیدن لباس لزوماً به معنای خوش‌پوشی نیست، در شعر نیز صرف عبور از قواعد و ساختارهای شناخته‌شده نمی‌تواند نشانه خلاقیت و برتری ادبی باشد.
غزل و شعر نو؛ دو جریان در امتداد یکدیگر
بخش دیگری از این نشست به بررسی رابطه شعر کلاسیک با جریان‌های شعر نو اختصاص داشت. سامانی ضمن تأکید بر جایگاه و تأثیرگذاری چهره‌هایی چون نیما یوشیج، مهدی اخوان ثالث، سهراب سپهری، احمد شاملو و فروغ فرخزاد در تحول ادبیات فارسی، نگاه تقابلی و تعصب‌آمیز به قالب‌های شعری را نادرست دانست.
وی با اشاره به دشواری‌های سرودن شعر سپید، خاطرنشان کرد که رهایی از وزن عروضی به معنای آسان‌تر شدن سرایش شعر نیست؛ بلکه این شیوه نیز به مهارت زبانی، قدرت تخیل و تسلط بر ساختار ادبی نیاز دارد. به گفته او، همان‌گونه که در غزل آثار ضعیف و کم‌مایه وجود دارد، شعر سپید نیز از آسیب تولید آثار فاقد کیفیت مصون نمانده است.
این شاعر در ادامه، یکی از دلایل ماندگاری غزل را توانایی این قالب در جذب تجربه‌های تازه ادبی عنوان کرد و آن را به قالبی پویا و انعطاف‌پذیر تشبیه کرد که می‌تواند دستاوردهای جریان‌های جدید شعر فارسی را در خود جای دهد و با حفظ ویژگی‌های بنیادینش، بار دیگر با مخاطب ارتباط برقرار کند.
چرا غزل همچنان در صدر قالب‌های شعر فارسی قرار دارد؟
سامانی در تبیین جایگاه تاریخی غزل، به ظرفیت‌های موسیقایی، ایجاز و تنوع موضوعی این قالب اشاره کرد و گفت غزل توانسته است در موضوعات مختلفی همچون عشق، اجتماع، سیاست و مفاهیم آیینی حضور مؤثری داشته باشد.
وی همچنین با اشاره به برخی پژوهش‌های آماری در حوزه تاریخ ادبیات، از جمله مطالعات دکتر عظیمی، به سهم قابل‌توجه غزل در مجموعه آثار ثبت‌شده در تذکره‌ها، دیوان‌ها و رسانه‌های ادبی اشاره کرد و آماری در حدود ۸۰ درصد را برای این قالب مطرح کرد.
به باور او، استمرار حضور غزل در دوره‌های مختلف ادبی، در کنار موسیقی بیرونی و درونی و پیوند عمیق آن با میراث شاعرانی چون حافظ و سعدی، نشان‌دهنده ظرفیت بالای این قالب برای همراهی با تحولات ادبی و پاسخ‌گویی به نیازهای مخاطبان در دوره‌های مختلف است.
شعرخوانی؛ پایان‌بخش دیدار شاعران در باغ کتاب
در بخش آغازین این برنامه، امیرعلی سلیمانی، شاعر و میزبان نشست، با اشاره به وقفه ایجادشده در برگزاری برخی رویدادهای فرهنگی پس از شرایط خاص کشور، بر اهمیت ازسرگیری فعالیت‌های ادبی و استمرار چرخه نشر و عرضه کتاب تأکید کرد.
در ادامه، موضوع محدودیت دسترسی مخاطبان شهرستان‌ها به برخی آثار منتشرشده نیز مطرح شد. سجاد سامانی با اشاره به تجربه دوران نوجوانی خود در کرمانشاه، از دشواری دسترسی علاقه‌مندان به آثار برخی ناشران سخن گفت و ابراز امیدواری کرد عرضه آثار تازه و برگزاری نمایشگاه‌های کتاب زمینه ارتباط گسترده‌تر مخاطبان با کتاب و شعر را فراهم کند.
این نشست با شعرخوانی سجاد سامانی و جمعی از حاضران به پایان رسید.
انتهای پیام/