از بازخوانی کهن‌ترین اثر مستقل جهاد در سنت شیعه تا نسبت جنگ با زیست روزمره

به گزارش روابط عمومی باغ کتاب تهران، نشست معرفی و بررسی کتاب «جهاد» نوشته محمد بن صفار قمی با گردآوری و تحقیق حمیدرضا میررکنی، با حضور محمدهادی محمودی و اباصالح تقی‌زاده طبری به عنوان کارشناس در نهمین روز رویداد اردی بهشت کتاب در باغ کتاب تهران برگزار شد. در این جلسه، ابعاد تاریخی، فقهی و فلسفی مفهوم جهاد در سنت شیعه، و همچنین اهمیت احیای این اثر کهن مورد بحث قرار گرفت.

در ابتدای نشست، کارشناس طی پرسشی از حمیدرضا میررکنی، محقق و گردآورنده کتاب، علت و انگیزه اصلی توجه او را به این اثر جویا شد. میررکنی در پاسخ اظهار کرد: «پژوهش در باب جهاد، سال‌ها دغدغه ذهنی من بوده و حداقل در دو سطح برای من اهمیت دارد. نخست، مسئله جهاد در تاریخ شیعه؛ و این عجیب است که ما تا قرن سوم هجری، کتاب مستقلی درباره جهاد نداشته‌ایم و نخستین بار این کار توسط محمد بن صفار قمی انجام شده است. دوم، جامعیت کتاب صفار قمی است. ضمن آن که باز نشر این اثر، هم برای عموم قابل استفاده است و هم به نظرم در متن این کتاب، ما فقط نمی‌بینیم در جنگ چه باید کرد، بلکه می‌گوید در زندگی چه باید کرد. این کتاب هم طرحی است برای چگونه زیستن و چگونه مردن.»

کارشناس سپس از محمدهادی محمودی خواست تا از جهت فرم و ساختار، این کتاب را بررسی کند.محمودی با اشاره به تفاوت بنیادین این اثر با متون تکنیکال جنگی گفت: «کتاب‌های حدیثی شیعه عمدتاً پس از غیبت نگاشته شده‌اند. این کتاب حدوداً سی تا چهل حدیث را گرد هم آورده است. اما نکته اصلی این است: وقتی می‌خواهیم این کتاب را به‌مثابه یک اثر اندیشه‌ای بخوانیم، با آثاری قدیمی مانند «هنر جنگ» سون تزو (چینی) مواجهیم که صرفاً تکنیکال ترین شکل ممکن را درباره پیروزی در جنگ ارائه می‌دهد – بدون آن که به علت جنگ یا چرایی آن بپردازد. اما در اندیشه سنتی، اولین چیزی که مطرح می‌شود علت و حقانیت جنگ است. اگر از یک ایرانی سنتی بخواهید کتاب جنگ بنویسد، شاهنامه می‌نویسد. اگر از یک مسلمان بپرسید، کتاب جهاد می‌نویسد. در این نگاه، جنگ کم‌کم از یک وضعیت خاص به یک وضعیت عام تبدیل می‌شود.»

وی با ارجاع به تحولات تاریخی معاصر افزود: «بعد از جنگ جهانی دوم، دوره‌ای داشتیم که هیچ جنگ بزرگی رخ نداد اما به آن «جنگ سرد» گفتند. یا در اروپای قرن هفدهم، دوره‌ای به «صلح مسلح» معروف است که همه آماده جنگ بودند اما کسی شروع نمی‌کرد. در خاورمیانه نیز از هنگام شکل‌گیری اسرائیل، عملاً همیشه جنگ یا آمادگی برای جنگ حاکم بوده است. ممکن است تمام عمر یک انسان در حالت جنگی سپری شود؛ در آن شرایط، فرد نمی‌تواند زندگی عادی خود را متوقف کند. لذا مسئله حقانیت در جنگ در چند سطح مطرح است: یک سطح، حقانیت خود جنگ، و سطح دیگر، شیوه جنگیدن که می‌تواند نشان دهد چه کسی بر حق است.»

در ادامه، مجری از میررکنی پرسید که فرآیند احیای این کتاب چگونه بوده است. میررکنی پاسخ داد: «در مسیر احیای این کتاب، جاهایی حس کردم اگر بخواهیم متمرکز درباره آن بحث شود، باید آثار دیگری را نیز در دستور کار قرار دهیم. ما در تدارک آثاری دیگر و دست اول هستیم.»

در پایان این نشست، کارشناسان بر ضرورت بازخوانی میراث کهن فکری شیعه درباره جهاد، فراتر از رویکردهای صرفاً نظامی و با توجه به نسبت آن با زیست روزمره و مسئله حقانیت تأکید کردند. این جلسه با پرسش و پاسخ میان مخاطبان و حاضران به پایان رسید.

انتهای پیام/