به گزارش واحد توسعه ارتباطات و برند باغ کتاب، نشست تخصصی نقد و بررسی کتاب «آذربایجان و شاهنامه» نوشته سجاد آیدنلو، با حضور مهدی مهدویزاهد، جامعهشناس و پژوهشگر و زهیر توکلی، شاعر، منتقد و پژوهشگر ادبیات عصر دوشنبه در کافه علم باغ کتاب برگزار شد.
در این نشست، حاضران با بررسی نسبت شاهنامه فردوسی با هویت تاریخی و فرهنگی اقوام ایرانی، به موضوعاتی همچون ظرفیتهای این اثر در تقویت همبستگی ملی، تحولات ساختار سیاسی ایران، پاسخ علمی به شبهات مطرحشده درباره شاهنامه و سهم آذربایجان در حفظ و گسترش این اثر حماسی پرداختند.
مهدی مهدویزاهد در آغاز نشست، با طرح این پرسش که شاهنامه تا چه اندازه میتواند در شرایط امروز جامعه ایران بهعنوان حلقه پیونددهنده اقوام و گروههای مختلف فرهنگی عمل کند، بر ضرورت بازخوانی ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی این اثر در تقویت همبستگی اجتماعی تأکید کرد.
زهیر توکلی در پاسخ، با اشاره به جایگاه جهانی شاهنامه و مقایسه آن با آثار برجسته ادبیات کلاسیک جهان، از جمله آثار داستایفسکی و تولستوی، اظهار کرد: شاهنامه اثری فراتر از زمان و مکان خود است که توانسته در فرهنگ جهانی جایگاهی ماندگار پیدا کند.
وی با تفکیک ظرفیتهای فرهنگی شاهنامه از مسئولیتهای سیاسی و اجتماعی حکومتها، توضیح داد که این اثر میتواند زمینهساز همگرایی فرهنگی باشد.
توکلی همچنین با اشاره به ساختارهای سنتی تقسیم قدرت در تاریخ ایران، به نقش خاندانها و حکمرانان محلی در اداره مناطق مختلف کشور پرداخت و تمرکزگرایی دولت مدرن، بهویژه از دوره قاجار و پهلوی، را از عواملی دانست که به تضعیف بخشی از پیوندهای تاریخی و ساختارهای بومی منجر شد. وی در این زمینه به پژوهشهای تاریخی درباره ساختار قدرت در دوره ساسانی نیز اشاره کرد.
پژوهشگر میهمان همچنین با اشاره به تحولات زبانی منطقه آذربایجان، بر ضرورت توجه به پیشینه زبان آذری باستان و تمایز آن از زبان ترکی رایج امروز تأکید کرد و یادآور شد که بررسی متون کهن باید با در نظر گرفتن شرایط تاریخی و زبانی هر دوره انجام شود.
این پژوهشگر ادبیات در ادامه، با اشاره به شخصیتهای مختلف شاهنامه، استدلال کرد که تقابلهای این اثر بیش از آنکه بر پایه نژاد و تبار شکل گرفته باشد، بر محور مفاهیمی همچون دادگری، ستمپرهیزی، وفاداری و اخلاق استوار است. به گفته وی، همانگونه که ستمگری افراسیاب در شاهنامه نکوهش میشود، پادشاهان ایرانی همچون جمشید، کیکاووس و گشتاسپ نیز به دلیل رفتارهای نادرست و بیعدالتی مورد انتقاد قرار میگیرند.
توکلی در بخش دیگری از سخنان خود، به جایگاه آذربایجان در جغرافیای شاهنامه اشاره کرد و آتشکده آذرگشنسب و نقش این منطقه در روایتهای حماسی ایران را از نشانههای پیوند عمیق آن با تاریخ و فرهنگ ملی دانست.
در ادامه نشست، نقش آذربایجان در حفظ، تصحیح، کتابآرایی و پژوهش درباره شاهنامه مورد توجه قرار گرفت. توکلی با اشاره به فصلهای مختلف کتاب آیدنلو، آذربایجان را یکی از کانونهای مهم تاریخی در حفظ و احیای این اثر حماسی معرفی کرد.
بخش پایانی نشست به بررسی جایگاه شاهنامه در فرهنگ شفاهی اقوام مختلف ایران اختصاص داشت. حاضران با اشاره به اینکه روایتها و نشانههای شاهنامهای در فرهنگ عامه مناطق مختلف کشور، از جمله میان اقوام بلوچ، کرد، آذری، مازندرانی و بختیاری حضور دارد، بر ضرورت توجه به این میراث مشترک فرهنگی تأکید کردند.
همچنین پیشنهاد شکلگیری یک طرح پژوهشی ملی برای گردآوری و ثبت روایتهای شفاهی شاهنامه در میان اقوام ایرانی مطرح شد؛ طرحی که میتواند با بهرهگیری از تجربه پژوهشگرانی همچون ابوالقاسم انجوی شیرازی و غلامرضا عمرانی، زمینه مستندسازی و معرفی روایتهای محلی و پیوندهای فرهنگی اقوام مختلف با حماسه فردوسی را فراهم کند.
نشست نقد و بررسی کتاب «آذربایجان و شاهنامه» در باغ کتاب تهران، با تأکید بر این نکته به پایان رسید که شاهنامه را میتوان میراثی مشترک برای همه ایرانیان دانست؛ اثری که فارغ از تفاوتهای زبانی و قومی، در طول قرنها در حافظه تاریخی و فرهنگی مردم ایران جایگاهی ماندگار داشته است.
انتهای پیام/